Cursussen

Paideia  –  Studiedag Muzikale omwenteling rond 1900

Arnold Schönberg

Zaterdag 14 september

Amadeus, Traviatastraat 25, Den Haag – Frits van Evertzaal

 

Programma

10.30 – 15.30 inclusief lunch

Aanmelden tot  7 september via info@humanistischverbonddenhaag.nl

Eigen bijdrage: € 35,- leden / € 45,- niet-leden; inclusief lunch.

Het betreffende bedrag kan overgemaakt worden op banknummer NL97 TRIO 019 8435 363 t.n.v. HV Den Haag o.v.v. Paideia Studiedag 14 sept. 2019.

Paideia

“Het mooiste wat we kunnen meemaken, is het raadselachtige. Daar komt alle ware kunst en wetenschap uit voort”, Albert Einstein

Paideia staat vanaf de oude Griekse cultuur voor een dialogische manier van denken, die deel uitmaakt van de opvoeding tot volledig mens. Paideia later voor een alomvattend mensbeeld met de mens als de maat van alle dingen.

Via Paideia willen we de humanistische filosofie verbinden met interessante thema’s in de geschiedenis,  beeldende kunst, architectuur, literatuur, film, muziek en natuur. Kennismaken met verschillende onderwerpen is kennismaken met hun rijkdom en verscheidenheid. We kunnen zo ons bewustzijn vergroten, en tot een vollediger mens komen.

Omwenteling  in de muziek

Net zoals de kunst en de architectuur door de Art Nouveau rond  1900 een grote omwenteling doormaakte, gebeurde dat ook in de muziek door het ontstaan van de atonale muziekrichting in de composities van Arnold Schönberg en later Alban Berg. Het ontstaan van de atonaliteit betekende een rebellie tegen de gevestigde muzikale orde en het ontwikkelen van een muzikale tegenbeweging.

Mahler wordt  gezien als componist die de late romantiek verbonden heeft met de moderne periode van de klassieke muziek die met name in de Tweede Weense School gestalte kreeg.

De Tweede Weense School is in de muziekgeschiedenis de groep componisten rond Arnold Schönberg en zijn studenten Alban Berg en Anton Webern. In deze benaming wordt teruggegrepen op de componisten van de Eerste Weense School, die uit Mozart, Haydn en Beethoven bestond, maar anders dan de Tweede Weense School geen echte school vormde.

Berg en Webern volgden vanaf 1904 lessen bij Schönberg. De twaalftoonstechniek, die de werken van de componisten van de Tweede Weense School karakteriseert, werd pas vanaf de jaren twintig ontwikkeld. In de jaren dertig viel de Tweede Weense School uiteen door de emigratie van Schönberg onder invloed van de machtsgreep van de nazi’s in 1933, en door de dood van Berg in 1935.

De Duitse sociaal-filosoof Adorno verwierf vooral bekendheid door zijn theorieën over de autoritaire persoonlijkheid en de cultuurindustrie. Mensen zouden zich, volgens de eerste theorie, gemakkelijk invoegen in gezagsstructuren wanneer ze behept waren met een autoritaire persoonlijkheidsstructuur. Door het verspreiden van de populaire muziek, zo luidde de tweede theorie, zou de cultuurindustrie het publiek omvormen tot een dociele, onkritische massa.

Jos de Wit is historicus, filosoof en HVO-docent . Voor het HV organiseert hij cursussen.

Wim Markus is musicoloog en fluitist. Hij was jarenlang gewaardeerd docent op het Amsterdams Conservatorium in Mahler en Adorno.

Emanuel Overbeeke schrijft sinds 1991 boeken over klassieke muziek en is programmamaker bij Concertzender.

 

Cursus –  Het nieuwe denken rond 1900

Zaterdag 5, 12 en 19 oktober    

10.00-15.30 uur

Locaties:

Het Klokhuis, Celebesstraat 4

COMM – Museum voor Communicatie, Zeestraat 82

Migratie Museum, Hoge Zand 42.

 Deelname aan de cursus is als volgt mogelijk:

  • 1 cursusdag € 35,- leden/€ 45,- niet-leden
  • 2 cursusdagen € 60,- leden/€ 70,- niet-leden
  • 3 cursusdagen € 85,- leden/€ 95,- niet leden.

De bedragen zijn inclusief lunch en rondleidingen.

Maximum aantal deelnemers per cursusdag: 15. 

Aanmelden tot 21 september via info@humanistischverbonddenhaag.nl

Het betreffende bedrag kan overgemaakt worden op banknummer NL97 TRIO 019 8435 363 t.n.v. HV Den Haag o.v.v. Cursus Het nieuwe denken2019 en de cursusdatum/data.

De 19e eeuw is een eeuw van grote maatschappelijke veranderingen. Mede door de Industriële Revolutie groeide en verstedelijkte de bevolking in een snel tempo. Nieuwe wetenschappelijke en technologische ontdekkingen droegen bij aan nog meer economische groei en versnelling van het leven. Het gevolg hiervan was dat traditionele verbanden en waarden onder druk en ter discussie kwamen te staan. Mede door de aanvallen van de verlichtingsfilosofen verloor het Christendom in een hoog tempo de aansluiting met de tijd en de veranderingen en kon dus geen zingevingskader meer bieden voor de existentiële vragen van de mensheid. Daarom ontstonden er in de loop van de 19e eeuw nieuwe wegen om die zin wel te ervaren: alternatieve levensbeschouwingen.

Er zijn daarbij drie stromingen te onderscheiden:

  • Seculiere en rationele levensbeschouwingen, zoals De Dageraad, een deel van de Vrijmetselarij en het vroege humanisme. Deze stroming kwam rechtstreeks voort uit de Radicale Verlichting.
  • Nieuwe esoterische bewegingen, zoals theosofie, antroposofie, Rozenkruisers en het zogenaamde spiritisme. Deze stroming kwam deels voort uit restanten van het Christendom, uit contacten met oosterse religies als gevolg van kolonialisme en imperialisme, maar ook uit nieuwe wetenschappelijke ontdekkingen zoals de elektriciteit.
  • Zogenaamde pseudoreligies zoals het marxisme en socialisme, vitalisme, sociaal-darwinisme en racisme. Deze kwamen deels voort uit nieuwe en vaak vertekende wetenschappelijke ontdekkingen en inzichten, maar werd vermengd met irrationele heilsverwachtingen.

In de cursus ‘alternatieve levensbeschouwingen rond 1900’ wordt in drie bijeenkomsten ingegaan op deze drie hoofdstromingen en hun consequenties voor de moderne tijd. Het is de bedoeling dat de bijeenkomsten plaatsvinden op een Haagse locatie die verband houdt met de stroming, bijvoorbeeld een gebouw van de Vrijmetselaars aan de Prinsessegracht of de Javastraat, Diligentia, Pulchri Studio, De Vrije School, Hotel des Indes of de voormalige tempel van de theosofen in de De Ruijterstraat.

De bijeenkomsten bestaan uit inleidingen, een discussie over de relevantie van de stroming voor de hedendaagse samenleving en een bezichtiging van het gebouw waar de cursus plaatsvindt of een relevant gebouw in de omgeving. De gebouwen hebben alle een relatie met de nieuwe denkstromingen.